โรคไข้เหลือง (Yellow fever)

2028

นพ.อรรควิชญ์ หาญนวโชค

วว.เวชศาสตร์ป้องกัน (เวชศาสตร์การเดินทาง), อายุรศาสตร์เขตร้อนคลินิกมหาบัณฑิต , Certificate in Travel Health™

ไข้เหลืองคืออะไร ความรู้เกี่ยวกับไข้เหลือง

โรคไข้เหลือง (yellow fever) เป็นโรคติดเชื้อไวรัสเฉียบพลัน เป็นโรคประจำถิ่นในภูมิภาคทวีปแอฟริกาและอเมริกาใต้ ถือว่าเป็นหนึ่งในโรคติดเชื้อโบราณเก่าแก่ที่มนุษย์รู้จักดีมาหลายร้อยปีแล้ว อัตราการเสียชีวิตสำหรับผู้ที่ติดเชื้อโรคไข้เหลืองและมีอาการถือว่าสูง แต่เป็นโรคที่มีการป้องกันด้วยวัคซีนที่ได้ผลเป็นอย่างดี

เนื่องด้วยจุดหมายปลายทางในพื้นที่แหล่งรังโรคเป็นสถานที่ๆมีความน่าสนใจและดึงดูดนักท่องเที่ยวจากทั่วโลกเดินเข้าไป ไม่ว่าจะเป็น การไปซาฟารีในทวีปแอฟริกา หรือการไปมาชูพิคชู สิ่งมหัศจรรย์ของโลกในอเมริกาใต้ ล้วนเป็นกิจกรรมที่ทำให้เกิดความเสี่ยงต่อการติดเชื้อโรคไข้เหลืองอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ในบทความนี้ผมจึงจะขออธิบายสั้นๆว่าไข้เหลืองเกี่ยวข้องกับนักเดินทางอย่างไร


อาการของผู้ที่ติดโรคไข้เหลือง

พาหะนำโรค : ยุงลาย (Aedes) ซึ่งเป็นคนละสายพันธุ์กับที่มีในเมืองไทย

หลังจากเราถูกยุงที่มีเชื้อกัดแล้ว ไวรัสจะเดินเข้าสู่กระแสเลือดภายในร่างกาย และเริ่มแบ่งตัวฟักตัวอีกประมาณ 3-6 วัน (Incubation period) ก่อนที่เราจะเริ่มมีอาการแสดงของโรค โดยอาการของโรคจะแบ่งออกเป็น 2 ระยะดังนี้

ช่วงแรก

ผู้ป่วยมีอาการไข้สูง ปวดกล้ามเนื้อ โดยเฉพาะอย่างยิ่งปวดบริเวณหลัง ปวดศีรษะรุนแรง เบื่ออาหาร คลื่นไส้อาเจียน อาการต่างๆ ในช่วงแรกนี้จะกินเวลา 3-4 วัน ผู้ป่วยส่วนใหญ่จะมีอาการเพียงในช่วงระยะแรกเท่านั้นและอาการจะหายไปได้เอง มีเพียงส่วนน้อยที่อาการจะรุ่นแรงเข้าสู่ระยะที่สอง

ระยะที่สอง (Toxic phase)

เรียกว่า ระยะเป็นพิษ (Toxic phase) ผู้ป่วยกลับมามีไข้สูงขึ้นมาอีกครั้งภายใน 24 ชั่วโมงหลังจากที่ผ่านพ้นอาการช่วงแรกมา หลังจากนั้นจะมี อาการตาเหลืองตัวเหลือง (ซึ่งเป็นสาเหตุของชื่อโรค) ผู้ป่วยจะปวดท้อง และอาเจียนอย่างมาก ในระยะต่อมา ผู้ป่วยจะมีเลือดออกทางปาก ทางจมูก อาจมีอาเจียนหรือถ่ายอุจจาระเป็นเลือด ผู้ป่วยมักเสียชีวิตเนื่องจากตับวาย และไตวาย ผู้ป่วยที่เข้าสู่ระยะที่สองจำนวนประมาณ 50% จะเสียชีวิต ภายใน 10-14 วัน


ความเสี่ยงของโรคไข้เหลืองในนักเดินทาง (ที่ไม่ได้ฉีดวัคซีน)

เนื่องด้วยโรคไข้เหลืองเป็นโรคที่ป้องกันได้ด้วยวัคซีน และวัคซีนถือว่ามีประสิทธิภาพสูงและผลข้างเคียงที่ต่ำ การฉีดวัคซีนก่อนเดินทางเข้าพื้นที่เสี่ยงถือเป็นกฎหมายระหว่างประเทศ อย่างไรก็ตามมีงานวิจัยที่แสดงถึงความเสี่ยงของการเป็นโรคไข้เหลืองในผู้ที่ไม่ได้ฉีดวัคซีนเอาไว้ให้เปรียบเทียบ ดังนี้

  • นักท่องเที่ยวที่เดินทางในแอฟริกาตะวันตก (West Africa) 2 สัปดาห์
    • มีความเสี่ยงที่จะติดไข้เหลือง 50 ต่อ 100,000
    • มีความเสี่ยงที่จะเสียชีวิตจากไข้เหลือง 10 ต่อ 100,000
  • นักท่องเที่ยวที่เดินทางในอเมริกาใต้ (South America) 2 สัปดาห์
    • มีความเสี่ยงที่จะติดไข้เหลือง 5 ต่อ 100,000
    • มีความเสี่ยงที่จะเสียชีวิตจากไข้เหลือง 1 ต่อ 100,000

ประเทศไหนถือว่าเป็นเขตติดต่อ “ไข้เหลือง”

ข้อมูลจากกระทรวงสาธารณสุข ประกาศรายชื่อประเทศหรือดินแดนที่เป็นเขตระบาดของโรคไข้เหลือง ทั้งหมด 42 ประเทศ ดังนี้

***ภาพในแผนที่ด้านล่างเป็นข้อมูลของทางกรมควบคุมโรคติดต่อของสหรัฐอเมริกา (US CDC) ซึ่งข้อมูลบางส่วนอาจจะไม่ตรงกับของทางกระทรวงสาธารณสุขของประเศไทยครับ***

แผนที่เขตแหล่งโรคไข้เหลืองในทวีปอเมริกาใต้ (Yellow fever endemic map)
แผนที่เขตแหล่งโรคไข้เหลืองในทวีปอเมริกาใต้ (Yellow fever endemic map) source CDC Yellow book 2018
  • ทวีปอเมริกาใต้ (South America) 13 ประเทศ
    • บราซิล (Brazil)
    • โบลิเวีย (Bolivia)
    • เปรู (Peru)
    • เอกวาดอร์ (Ecuador)
    • กายอานา (Guyana)
    • เฟรนซ์เกียนา (French-Guiana)
    • ปานามา (Panama)
    • โคลอมเบีย (Colombia)
    • เวเนซูเอลา(Venezuela)
    • ซูรินาเม (Suriname)
    • ตรินิแดดแอนด์โตเบโก (Trinidad and Tobago)
    • อาร์เจนตินา (Argentina)
    • ปารากวัย (Paraguay)
แผนที่เขตแหล่งโรคไข้เหลืองในทวีปแอฟริกา (Yellow fever endemic map)
แผนที่เขตแหล่งโรคไข้เหลืองในทวีปแอฟริกา (Yellow fever endemic map) source CDC Yellow book 2018
  • ทวีปแอฟริกา (Africa) 29 ประเทศ
    • แองโกล่า (Angola)
    • เบนิน (Benin)
    • บูร์กินาฟาโซ (Burkina-Faso)
    • บุรุนดิ (Burundi)
    • แคเมอรูน (Cameroon)
    • สาธารณรัฐแอฟริกากลาง (Central African Republic)
    • สาธารณรัฐคองโก (Republic of Congo)
    • โกตดิวัวร์ (Cote D’Ivoire)
    • เอธิโอเปีย (Ethiopia)
    • แกมเบีย (Gambia)
    • กาบอง (Gabon)
    • กานา (Ghana)
    • กินี (Guinea)
    • กินีบิสเซา (Guinea-Bissau)
    • อิเควทอเรียลกินี (Equatorial Guinea)
    • เคนยา (Kenya)
    • ไลบีเรีย (Liberia)
    • มาลี (Mali)
    • มอริเตเนีย (Mauritania)
    • เซเนกัล (Senegal)
    • เซียร์ราลิโอน (Sierra Leone)
    • โซมาเลีย (Somalia)
    • ซูดาน (Sudan)
    • ชาด (Chad)
    • โตโก (Togo)
    • อูกันดา (Uganda)
    • สาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก (Democratic Republic of Congo)
    • ไนเจอร์ (Niger)
    • ไนจีเรีย(Nigeria)

วิธีการป้องกันโรคไข้เหลือง

สามารถอ่านรายละเอียดต่อได้ที่บทความ วัคซีนป้องกันโรคไข้เหลือง (Yellow fever vaccination)